Jak ustalić, gdzie przebywa zatrzymany w Niemczech

Droga zatrzymanego: komisariat – sąd – areszt

Miejsce pobytu zatrzymanego zmienia się w pierwszych dniach, dlatego warto znać typowy przebieg. Najpierw osoba zatrzymana przebywa zwykle w pomieszczeniach policji. Zatrzymania mogą przeprowadzać nie tylko policja krajów związkowych (Polizei), ale też policja federalna (Bundespolizei) czy służba celna (Zoll) – to ważne, bo od tego zależy, gdzie pytać.

Jeżeli zatrzymany nie zostanie zwolniony, musi zostać doprowadzony do sędziego niezwłocznie, najpóźniej w dniu następującym po zatrzymaniu. Przy zatrzymaniu tymczasowym jest to sędzia sądu rejonowego (Amtsgericht) właściwego dla miejsca zatrzymania. Jeśli ktoś został ujęty na podstawie wydanego już nakazu aresztowania (Haftbefehl), doprowadza się go do właściwego sądu. Przebieg tego etapu opisujemy w poradniku Pierwsze 48 godzin.

Gdy sędzia utrzyma pozbawienie wolności, zatrzymany trafia do zakładu karnego, w którym wykonuje się areszt tymczasowy (Justizvollzugsanstalt, w skrócie JVA). Nie zawsze znajduje się on w tej samej miejscowości co komisariat czy sąd. O samym areszcie przeczytasz w poradniku Areszt tymczasowy w Niemczech.

Kto zawiadamia rodzinę – i kogo

Niemieckie prawo przewiduje, że osoba aresztowana musi niezwłocznie dostać możliwość zawiadomienia członka rodziny lub osoby zaufanej – chyba że poważnie zagroziłoby to celowi śledztwa. Dotyczy to również tymczasowego zatrzymania przez policję. Jeśli po doprowadzeniu do sędziego areszt jest wykonywany, sąd sam zarządza niezwłoczne zawiadomienie osoby najbliższej lub osoby zaufanej, i to przy każdej kolejnej decyzji o przedłużeniu aresztu.

W praktyce oznacza to, że to zatrzymany wskazuje, kogo zawiadomić. Wiadomość może więc trafić do partnera, a nie do rodziców, albo do znajomego w Niemczech. Warto najpierw porozmawiać w rodzinie i wśród znajomych, czy ktoś już otrzymał informację lub pismo.

Dlaczego urzędy przez telefon mówią niewiele

Wiele rodzin dzwoni na komisariat, do prokuratury lub do aresztu i słyszy, że informacji nie można udzielić. Zwykle nie wynika to ze złej woli. Urzędnik nie jest w stanie przez telefon sprawdzić, kim jest rozmówca, a dane o postępowaniu karnym są chronione. Do tego dochodzi interes śledztwa, zwłaszcza na jego początku.

Jeśli mimo to próbujesz sam, przygotuj dane z listy poniżej, pytaj rzeczowo i zanotuj nazwę urzędu, nazwisko rozmówcy i ewentualny numer sprawy. Nie opowiadaj przy tym o okolicznościach zarzutu – takie rozmowy mogą trafić do akt.

Rola obrońcy

Najszybszą drogą do rzetelnej informacji jest zwykle obrońca. Adwokat działający w imieniu zatrzymanego może kontaktować się z policją, prokuraturą i sądem, ustalić numer sprawy, sąd prowadzący postępowanie i zakład karny. Osoba pozbawiona wolności ma prawo do kontaktu z obrońcą, także pisemnego, a obrońca ma prawo wglądu do akt; gdy chodzi o areszt, musi otrzymać informacje istotne dla oceny, czy pozbawienie wolności jest zgodne z prawem.

Ważne jest też to, że obrońca rozmawia z zatrzymanym bezpośrednio i może – jeśli zatrzymany się na to zgodzi – przekazać rodzinie, gdzie przebywa i czego potrzebuje. Kiedy obrońcę wyznacza sąd, a kiedy wybiera go sam zatrzymany, wyjaśniamy w poradniku Obrońca z urzędu czy z wyboru.

Rola konsulatu RP

Obywatel polski zatrzymany w Niemczech musi zostać pouczony, że może zażądać zawiadomienia polskiego konsulatu. Jeśli z tego skorzysta, konsulat dowiaduje się o zatrzymaniu i może nawiązać z nim kontakt.

Rodzina nie otrzyma jednak od konsula informacji automatycznie. Według polskiego MSZ konsul utrzymuje kontakt z rodziną osoby zatrzymanej tylko za jej pisemną zgodą. Szczegóły i właściwe placówki znajdziesz w poradniku Pomoc konsulatu RP.

Jakie dane przygotować

Niezależnie od tego, czy szukasz sam, czy przez obrońcę albo konsulat, te dane bardzo ułatwiają poszukiwania:

• imię i nazwisko dokładnie jak w dokumencie, a także pisownię bez polskich znaków (np. „Łukasz Wójcik” jako „Lukasz Wojcik”), bo tak może figurować w niemieckich systemach,
• data i miejsce urodzenia,
• data, przybliżona godzina i miejsce zatrzymania, a jeśli wiadomo – który urząd zatrzymał,
• numer rejestracyjny pojazdu i dane osób, które jechały razem z zatrzymanym,
• numer sprawy (Aktenzeichen, „Az.”), nazwa prokuratury (Staatsanwaltschaft) lub sądu, jeśli są na jakimkolwiek piśmie,
• numer telefonu, z którego ostatnio dzwonił zatrzymany lub osoba, która przekazała wiadomość.

Gdy w tle jest europejski nakaz aresztowania

Inaczej wygląda sytuacja, gdy zatrzymanie nastąpiło na podstawie europejskiego nakazu aresztowania – na przykład gdy osoba poszukiwana przez niemiecką prokuraturę zostaje zatrzymana w Polsce i ma zostać przekazana do Niemiec. Wtedy do czasu przekazania przebywa zwykle w Polsce, a o jej pozbawieniu wolności decydują najpierw polskie organy – i to u nich trzeba szukać informacji. Wyjaśniamy to w poradniku Europejski nakaz aresztowania.

Jeśli nie wiesz, gdzie jest Twoja bliska osoba, i chcesz ustalić to razem z obrońcą, zadzwoń pod numer (0048) 880 396 837.

Najczęstsze pytania