Kaucja w Niemczech – jak wyjść z aresztu

Zawieszenie aresztu zamiast zwolnienia

Podstawą jest § 116 StPO: sędzia zawiesza wykonanie nakazu aresztowania (Außervollzugsetzung des Haftbefehls). Nakaz nadal istnieje, ale nie jest wykonywany – osoba wychodzi na wolność pod określonymi warunkami. Sprawa karna toczy się jednak dalej, a oskarżony musi stawiać się na rozprawę i inne wezwania.

Jeśli nakaz opiera się wyłącznie na obawie ucieczki (Fluchtgefahr), sędzia musi zawiesić jego wykonanie, gdy łagodniejsze środki wystarczająco uzasadniają oczekiwanie, że cel aresztu zostanie osiągnięty także bez niego (§ 116 ust. 1 StPO). Przy obawie matactwa zawieszenie jest możliwe, gdy łagodniejsze środki znacznie ją zmniejszą (§ 116 ust. 2 StPO). Dlaczego u osób mieszkających w Polsce tak często chodzi o obawę ucieczki, wyjaśniamy w tekście areszt tymczasowy w Niemczech.

Jakie warunki może nałożyć sąd

Ustawa wymienia przykładowo (§ 116 ust. 1 i 2 StPO):

• obowiązek meldowania się w określonych terminach u sędziego, w prokuraturze lub we wskazanej jednostce, np. na policji,
• zakaz opuszczania miejsca zamieszkania lub pobytu albo określonego obszaru bez zgody sędziego lub prokuratury,
• obowiązek opuszczania mieszkania tylko pod nadzorem określonej osoby,
• wpłatę odpowiedniego zabezpieczenia (Sicherheitsleistung) przez oskarżonego lub inną osobę,
• przy obawie matactwa – zakaz kontaktu ze współpodejrzanymi, świadkami lub biegłymi.

Wysokość i forma zabezpieczenia

Zabezpieczenie składa się w gotówce, w papierach wartościowych, przez ustanowienie zastawu albo przez poręczenie odpowiednich osób (§ 116a ust. 1 StPO). Wysokość i formę sędzia ustala według swobodnego uznania (§ 116a ust. 2 StPO). Nie ma więc tabeli ani stałych stawek – liczą się okoliczności konkretnej sprawy i sytuacja osoby, która ma zabezpieczenie złożyć.

Warunki są zwykle przedmiotem rozmów obrońcy z prokuraturą i sądem. Wniosek o zawieszenie aresztu obrona może złożyć już na posiedzeniu u sędziego, a później w ramach kontroli aresztu (Haftprüfung, § 117 StPO) lub zażalenia – zob. pierwsze 48 godzin.

Pełnomocnik do doręczeń i wpłata z Polski

Osoba, która wnosi o zawieszenie aresztu za zabezpieczeniem i nie mieszka w Niemczech, ma obowiązek upoważnić do odbioru pism osobę mieszkającą w okręgu właściwego sądu (§ 116a ust. 3 StPO). Pisma sądowe i prokuratorskie mogą wtedy być skutecznie doręczane tej osobie – dlatego musi to być ktoś zaufany, kto niezwłocznie przekaże je dalej. Kogo wskazać, najlepiej uzgodnić z obrońcą.

Jeśli zabezpieczenie ma zostać wpłacone z Polski, pamiętaj o kilku praktycznych zasadach:

1. 1Wpłacaj wyłącznie na rachunek wskazany w postanowieniu sądu lub przekazany przez obrońcę, zawsze z podaniem sygnatury akt (Aktenzeichen).
2. 2Uwzględnij czas przelewu zagranicznego – zwolnienie następuje zwykle dopiero po potwierdzeniu wpływu.
3. 3Zachowaj potwierdzenie przelewu i ustal z obrońcą przed wpłatą, kto formalnie składa zabezpieczenie – ma to znaczenie przy zwrocie.
4. 4Nie przekazuj pieniędzy pośrednikom ani osobom, które kontaktują się z Tobą bez udziału obrońcy.

Co dzieje się z pieniędzmi

Zabezpieczenie zostaje zwolnione m.in. wtedy, gdy nakaz aresztowania zostanie uchylony albo gdy rozpocznie się wykonywanie aresztu lub orzeczonej kary pozbawienia wolności (§ 123 ust. 1 i 2 StPO). Osoba trzecia, która wpłaciła zabezpieczenie, może uzyskać jego zwolnienie także w sposób opisany w § 123 ust. 3 StPO.

Zabezpieczenie przepada na rzecz Skarbu Państwa, jeśli oskarżony uchyla się od postępowania albo od rozpoczęcia odbywania orzeczonej kary pozbawienia wolności (§ 124 ust. 1 StPO). Przed taką decyzją sąd musi wezwać do złożenia wyjaśnień oskarżonego oraz osobę, która złożyła zabezpieczenie; przysługuje im natychmiastowe zażalenie (§ 124 ust. 2 StPO).

Naruszenie warunków

Sędzia zarządza ponowne wykonanie nakazu aresztowania, jeśli oskarżony rażąco narusza nałożone obowiązki, przygotowuje ucieczkę, bez dostatecznego usprawiedliwienia nie stawia się na prawidłowe wezwanie albo w inny sposób okazuje się, że zaufanie nie było uzasadnione, a także gdy nowe okoliczności czynią areszt koniecznym (§ 116 ust. 4 StPO).

Ponowne aresztowanie i przepadek zabezpieczenia to dwie różne kwestie – przepadek zależy od przesłanek § 124 StPO. Najważniejsza zasada jest prosta: stawiać się na każde wezwanie i dokładnie przestrzegać warunków. Jeśli stawienie się jest niemożliwe, np. z powodu choroby, trzeba natychmiast poinformować obrońcę i przedstawić usprawiedliwienie – ustawa mówi o niestawiennictwie „bez dostatecznego usprawiedliwienia”. Jeśli sprawa ma związek z europejskim nakazem aresztowania, zob. europejski nakaz aresztowania.

Inna sytuacja: zabezpieczenie grzywny i kosztów

Przy drobniejszych sprawach osób bez stałego miejsca zamieszkania w Niemczech zdarza się, że zamiast aresztu żąda się zabezpieczenia na poczet spodziewanej grzywny i kosztów postępowania oraz wskazania pełnomocnika do doręczeń (§ 127a i § 132 StPO). Dotyczy to jednak przypadków, w których nie należy się spodziewać kary pozbawienia wolności albo w ogóle brak przesłanek do nakazu aresztowania – to nie jest kaucja w sprawie aresztu tymczasowego.

Najczęstsze pytania