Wyrok w Niemczech – czy można odbywać karę w Polsce?

Na czym polega przekazanie wykonania kary

Podstawą jest decyzja ramowa Rady 2008/909/WSiSW. Państwo, w którym zapadł wyrok (tu: Niemcy), przesyła go wraz ze specjalnym zaświadczeniem do państwa wykonania (tu: Polski). Polski sąd uznaje wyrok, a kara jest dalej wykonywana w polskim zakładzie karnym. Celem jest ułatwienie resocjalizacji, czyli powrotu skazanego do normalnego życia po odbyciu kary.

W Niemczech zasady te wprowadza ustawa o międzynarodowej pomocy prawnej w sprawach karnych (Gesetz über die internationale Rechtshilfe in Strafsachen, IRG), a przekazanie niemieckiego wyroku do innego państwa UE regulują jej §§ 85–85f. W Polsce przejęcie wyroku do wykonania regulują art. 611tg–611ts Kodeksu postępowania karnego.

Kto może wystąpić z inicjatywą

O przekazaniu decyduje niemiecki organ odpowiedzialny za wykonanie wyroku (Vollstreckungsbehörde). Może on działać z własnej inicjatywy, ale wniosek może złożyć także sam skazany – zarówno w Niemczech, jak i w Polsce. Również polski sąd okręgowy, na wniosek Ministra Sprawiedliwości, skazanego albo z urzędu, może zwrócić się do Niemiec o przekazanie wyroku.

Taki wniosek nie tworzy jednak obowiązku. Niemcy nie muszą przekazać wyroku tylko dlatego, że skazany o to prosi. Jeżeli niemiecki organ odmówi, a skazany sam złożył wniosek lub wyraził zgodę, może on w ciągu dwóch tygodni od doręczenia odmowy wnieść wniosek o rozstrzygnięcie przez sąd (Antrag auf gerichtliche Entscheidung).

Czy potrzebna jest zgoda skazanego?

Co do zasady tak. Wyjątek dotyczy przede wszystkim sytuacji, w której skazany jest obywatelem państwa wykonania i tam mieszka. Dla Polaka z centrum życiowym w Polsce oznacza to, że przekazanie jest możliwe także bez jego zgody.

Jeśli skazany przebywa w Niemczech, niemiecki organ może zgodzić się na przekazanie tylko wtedy, gdy skazany wyrazi zgodę do protokołu sędziego albo gdy niemiecki sąd uzna przekazanie za dopuszczalne. Sąd może to zrobić m.in. wobec osoby, która ma obywatelstwo drugiego państwa i tam ma swoje centrum życiowe (Lebensmittelpunkt). Zgody złożonej do protokołu nie można cofnąć, a skazany musi zostać o tym pouczony.

W każdym przypadku skazany ma prawo przedstawić swoje stanowisko ustnie lub na piśmie – i warto z tego skorzystać, najlepiej z pomocą obrońcy.

Miejsce zamieszkania i więzi rodzinne

Kluczowe pytanie brzmi: gdzie skazany naprawdę żyje? Polski sąd może odmówić przejęcia wyroku, jeśli skazany nie ma w Polsce stałego ani czasowego miejsca pobytu. Z kolei wobec osoby bez polskiego obywatelstwa lub bez miejsca pobytu w Polsce sąd może zgodzić się na przejęcie, jeśli przemawia za tym sytuacja rodzinna lub szczególne warunki osobiste.

Rodzina może tu realnie pomóc, zbierając dokumenty potwierdzające związki z Polską, na przykład:

• zaświadczenie o zameldowaniu lub umowę najmu,
• akt małżeństwa, akty urodzenia dzieci, dokumenty o wspólnym gospodarstwie domowym,
• zaświadczenie o zatrudnieniu lub obietnicę zatrudnienia po zwolnieniu,
• dokumenty o leczeniu, opiece nad bliskimi lub innych ważnych obowiązkach w Polsce.

Jak przebiega postępowanie

Do tych terminów dochodzi etap niemiecki, tłumaczenia i organizacja transportu. Trzeba więc liczyć się z tym, że od wniosku do faktycznego powrotu minie wyraźnie więcej czasu niż same terminy sądowe w Polsce.

1. 1Wniosek skazanego albo inicjatywa niemieckiego organu lub polskiego sądu.
2. 2Niemiecki organ wysłuchuje skazanego, rozstrzyga o przekazaniu i przesyła do Polski wyrok wraz z zaświadczeniem.
3. 3Polski sąd okręgowy – właściwy według miejsca pobytu skazanego w Polsce, a gdy nie da się go ustalić, Sąd Okręgowy w Warszawie – rozpoznaje sprawę na posiedzeniu. Postanowienie powinien wydać w ciągu 40 dni od otrzymania wyroku z zaświadczeniem, a cała sprawa powinna zakończyć się prawomocnie w ciągu 90 dni. Na postanowienie przysługuje zażalenie.
4. 4Po prawomocnej decyzji polskiego sądu skazany powinien zostać przewieziony do Polski w ciągu 30 dni.
5. 5Kara jest dalej wykonywana w polskim zakładzie karnym według prawa polskiego.

Co zmienia się po przekazaniu

• Polski sąd określa kwalifikację prawną czynu według prawa polskiego. Jeśli niemiecka kara przekracza górną granicę zagrożenia przewidzianą w Polsce za taki czyn, sąd obniża ją do tej granicy. Dostosowanie nie może zaostrzyć kary.
• Okres faktycznego pozbawienia wolności w Niemczech w tej sprawie zalicza się na poczet kary.
• Wykonanie kary, w tym warunkowe przedterminowe zwolnienie, podlega prawu polskiemu. Niemcy mogą przed przekazaniem zapytać o polskie zasady zwolnienia i do czasu rozpoczęcia wykonywania kary w Polsce wycofać wniosek.
• Polski sąd może odmówić przejęcia wyroku, jeśli w chwili jego otrzymania do odbycia zostało mniej niż 6 miesięcy kary.

Związek z europejskim nakazem aresztowania

Ta sama zasada działa także przy europejskim nakazie aresztowania. Jeśli Niemcy poszukują obywatela polskiego w celu wykonania kary, a on nie zgadza się na przekazanie, polski sąd nie wydaje go, lecz orzeka o wykonaniu niemieckiej kary w Polsce. Przy nakazie wydanym w celu ścigania przekazanie może zostać uzależnione od powrotu do Polski po prawomocnym zakończeniu sprawy.

Kto w czym pomaga

W Niemczech chodzi o wniosek do niemieckiego organu, stanowisko skazanego i ewentualne zaskarżenie odmowy – tym zajmują się niemieccy obrońcy, adwokat Andreas Junge i adwokat dr Maik Bunzel. Przed polskim sądem okręgowym skazanego reprezentuje polski adwokat lub radca prawny. Informacje o tym, jak utrzymywać kontakt z bliskim w niemieckim zakładzie karnym, znajdziesz w poradniku o kontakcie z aresztowanym.

Najczęstsze pytania