Pomoc konsulatu RP przy zatrzymaniu w Niemczech

Prawo do zawiadomienia konsulatu

Konwencja wiedeńska o stosunkach konsularnych (art. 36) przewiduje, że jeśli obywatel innego państwa zostanie zatrzymany lub aresztowany i o to poprosi, władze państwa przyjmującego muszą niezwłocznie zawiadomić właściwy urząd konsularny jego kraju. Pisma, które zatrzymany kieruje do konsulatu, władze mają przekazywać bez zwłoki, a samego zatrzymanego muszą niezwłocznie poinformować o tych prawach.

Niemiecki kodeks postępowania karnego (Strafprozessordnung, StPO) powtarza ten obowiązek w pouczeniu dla osoby aresztowanej (§ 114b StPO): cudzoziemca trzeba pouczyć, że może zażądać zawiadomienia konsulatu swojego państwa i przesyłać mu wiadomości. Pouczenie to obowiązuje również przy tymczasowym zatrzymaniu przez policję lub prokuraturę. Inne prawa z pouczenia – m.in. prawo do milczenia i do tłumacza – opisujemy w poradniku Prawa zatrzymanego w Niemczech.

Uprawnienia konsula wobec zatrzymanego

Ten sam artykuł konwencji daje konsulowi prawo do kontaktu z obywatelem swojego państwa, który jest zatrzymany lub aresztowany: może go odwiedzić, rozmawiać z nim, korespondować i pomóc w zorganizowaniu zastępstwa prawnego. Dotyczy to także osób, które odbywają już karę na podstawie wyroku.

Konsul nie może jednak działać wbrew wyraźnej woli zatrzymanego – jeśli ten wyraźnie się sprzeciwi, konsul powinien powstrzymać się od działań w jego imieniu. Poza tym uprawnienia konsula wykonuje się zgodnie z prawem niemieckim, a więc np. odwiedziny w areszcie odbywają się według zasad danego zakładu i ewentualnych zarządzeń sądu.

Co konsul może zrobić

Polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych opisuje zakres pomocy przy zatrzymaniu lub aresztowaniu obywatela RP w Niemczech. Według MSZ konsul dba o to, by obywatel polski nie był traktowany gorzej niż obywatel państwa, w którym przebywa. Konsul może w szczególności:

• utrzymywać kontakt z rodziną osoby zatrzymanej, tymczasowo aresztowanej lub odbywającej karę – jedynie za jej pisemną zgodą – oraz na jej prośbę przekazywać informacje o przebiegu postępowania,
• dostarczyć przykładową listę tłumaczy i prawników,
• wyjaśnić procedury i udzielić ogólnych informacji o systemie prawnym w Niemczech,
• pomóc ustalić dane potrzebne do przelewu pieniędzy bezpośrednio na rachunek aresztu lub zakładu karnego (po wcześniejszym kontakcie telefonicznym lub mailowym).

Czego konsul nie może zrobić

Rodziny często oczekują od konsulatu więcej, niż pozwalają na to jego zadania. Według MSZ konsul nie może:

• udzielać porad prawnych, zbierać dowodów ani występować w postępowaniu jako pełnomocnik,
• wpływać na przebieg i wynik postępowania przed niemieckim sądem,
• poręczać za zobowiązania polskich obywateli ani płacić za adwokata, kaucji czy innych kosztów postępowania.

Jak rodzina może skorzystać z pomocy konsulatu

Konsulat działa przede wszystkim na rzecz samego zatrzymanego, ale rodzina też może się do niego zwrócić. Rozmowa będzie konkretniejsza, jeśli przygotujesz się do niej według poniższej kolejności:

1. 1Ustal właściwą placówkę (podział znajdziesz niżej) i skontaktuj się z nią telefonicznie lub mailowo.
2. 2Podaj dokładne dane bliskiego: imię i nazwisko, datę urodzenia, datę i miejsce zatrzymania oraz – jeśli go znasz – numer sprawy.
3. 3Zapytaj, czy konsulat został zawiadomiony o zatrzymaniu i czy zatrzymany wyraził pisemną zgodę na kontakt z rodziną.
4. 4Jeśli chcesz przekazać bliskiemu pieniądze, poproś o pomoc w ustaleniu danych rachunku aresztu lub zakładu karnego.
5. 5Jeśli bliski nie ma jeszcze obrońcy, możesz poprosić o przykładową listę prawników i tłumaczy.

Który konsulat jest właściwy

Właściwość polskich placówek w Niemczech zależy od kraju związkowego (Bundesland), w którym przebywa zatrzymany – w praktyce chodzi o miejsce aresztu lub zakładu karnego. Według strony MSZ podział jest następujący:

• Wydział Konsularny Ambasady RP w Berlinie: Berlin, Brandenburgia, Meklemburgia-Pomorze Przednie, Saksonia, Saksonia-Anhalt, Turyngia,
• Konsulat Generalny RP w Hamburgu: Brema, Dolna Saksonia, Hamburg, Szlezwik-Holsztyn,
• Konsulat Generalny RP w Kolonii: Nadrenia Północna-Westfalia, Hesja, Nadrenia-Palatynat, Kraj Saary,
• Konsulat Generalny RP w Monachium: Badenia-Wirtembergia, Bawaria.

Konsul i obrońca – dwie różne role

Konsul czuwa nad tym, by obywatel polski miał kontakt ze swoim państwem i był traktowany właściwie. Nie broni go jednak w postępowaniu karnym. Tę rolę pełni obrońca – adwokat, który zna niemiecki proces karny, ma prawo wglądu do akt, kontaktuje się z zatrzymanym także w areszcie i składa wnioski do sądu, np. w sprawie aresztu tymczasowego. Lista prawników od konsula jest listą przykładową, a nie rekomendacją.

Dlatego najlepiej działać równolegle: zatrzymany korzysta z prawa do zawiadomienia konsulatu, a rodzina od razu szuka obrońcy – o pierwszych krokach piszemy w poradniku Bliski zatrzymany w Niemczech – co robić?, a o obronie z urzędu w poradniku Obrońca z urzędu czy z wyboru.

Jeśli chcesz porozmawiać po polsku o tym, jak zorganizować obronę bliskiego w Niemczech, zadzwoń pod numer (0048) 880 396 837.

Najczęstsze pytania