Prawa zatrzymanego w Niemczech: milczenie, tłumacz, obrońca

Pouczenie o prawach w zrozumiałym języku

Osobę aresztowaną należy niezwłocznie pouczyć o jej prawach – na piśmie i w języku, który rozumie (Belehrung, § 114b ust. 1 StPO). Jeśli pisemne pouczenie wyraźnie nie wystarcza, trzeba dodatkowo pouczyć ustnie. Otrzymanie pouczenia zatrzymany zwykle potwierdza podpisem – taki podpis dotyczy tylko tego, że pouczenie otrzymał, a nie przyznania się do czegokolwiek.

Zatrzymany otrzymuje też odpis nakazu aresztowania (Haftbefehl), a jeśli nie zna wystarczająco niemieckiego – również jego tłumaczenie na zrozumiały dla niego język (§ 114a StPO). Jak wygląda doprowadzenie do sędziego i wydanie nakazu, opisujemy w poradniku Pierwsze 48 godzin.

Prawo do milczenia

Zatrzymany ma prawo wypowiedzieć się co do zarzutu albo nie składać żadnych wyjaśnień w sprawie (§ 114b ust. 2 pkt 2 oraz § 136 ust. 1 StPO). O tym prawie trzeba go pouczyć na początku każdego przesłuchania – także przesłuchania przez policję (§ 163a ust. 4 StPO).

Prawo do milczenia dotyczy samego zarzutu, czyli tego, co się wydarzyło. Danych osobowych – takich jak imię i nazwisko, data i miejsce urodzenia, adres czy obywatelstwo – nie wolno natomiast odmówić ani podać fałszywie; jest to wykroczenie administracyjne (§ 111 OWiG).

Prawo do obrońcy

Zatrzymany może w każdej chwili, także przed przesłuchaniem, skontaktować się z wybranym przez siebie obrońcą. Policja musi mu przekazać informacje ułatwiające kontakt z adwokatem i wskazać istniejące adwokackie dyżury (anwaltlicher Notdienst) (§ 114b ust. 2 pkt 4 StPO, § 136 ust. 1 StPO).

W areszcie tymczasowym obrona jest obowiązkowa – jeżeli zatrzymany nie ma obrońcy, sąd wyznacza mu obrońcę z urzędu, a zatrzymany ma prawo wskazać konkretnego adwokata. Szczegóły znajdziesz w poradniku Obrońca z urzędu czy z wyboru. Rozmowy i korespondencja z obrońcą są dozwolone także w areszcie (§ 148 ust. 1 StPO).

Bezpłatny tłumacz przez całe postępowanie

Kto nie zna języka niemieckiego, ma prawo do bezpłatnego tłumacza (Dolmetscher) lub tłumacza pisemnego (Übersetzer) w całym postępowaniu karnym – w zakresie, w jakim jest to potrzebne do korzystania z praw procesowych (§ 187 ust. 1 GVG). O tym prawie zatrzymany musi zostać pouczony (§ 114b ust. 2 StPO).

Z reguły na piśmie tłumaczy się decyzje o pozbawieniu wolności, akt oskarżenia (Anklageschrift), nakaz karny (Strafbefehl) i nieprawomocny wyrok. Czasem wystarcza tłumaczenie fragmentów albo ustne streszczenie – szczególnie gdy zatrzymany ma obrońcę (§ 187 ust. 2 GVG). Zrzec się tłumaczenia pisemnego można skutecznie dopiero po pouczeniu o skutkach takiej decyzji (§ 187 ust. 3 GVG).

Powiadomienie rodziny i konsulatu

Aresztowany musi niezwłocznie dostać możliwość powiadomienia członka rodziny lub innej zaufanej osoby, o ile nie zagraża to poważnie celowi śledztwa (§ 114c ust. 1 StPO). Jeżeli po doprowadzeniu do sądu areszt jest wykonywany, sąd zarządza niezwłoczne zawiadomienie osoby bliskiej lub zaufanej – tak samo przy każdej kolejnej decyzji o przedłużeniu aresztu (§ 114c ust. 2 StPO).

Obywatel Polski musi też zostać pouczony, że może zażądać zawiadomienia polskiego konsulatu i przekazywać mu wiadomości (§ 114b ust. 2 StPO). Co konsulat może, a czego nie może zrobić, opisujemy w poradniku Pomoc konsulatu.

Inne prawa z pouczenia

• prawo do doprowadzenia do sądu niezwłocznie, najpóźniej następnego dnia po zatrzymaniu (§ 114b ust. 2 pkt 1 StPO);
• prawo do składania wniosków o przeprowadzenie dowodów na swoją korzyść (pkt 3);
• prawo do badania przez wybranego lekarza (pkt 5);
• prawo wglądu w akta na zasadach § 147 ust. 4 StPO, jeśli zatrzymany nie ma obrońcy (pkt 7); obrońca ma własne prawo wglądu w akta (§ 147 StPO);
• po utrzymaniu aresztu: zażalenie na nakaz aresztowania albo wniosek o kontrolę aresztu (Haftprüfung) – więcej w poradniku Areszt tymczasowy (pkt 8).

Czego nie podpisywać i jak czytać dokumenty

Podstawowa zasada dla zatrzymanego: nie podpisywać niczego, czego się nie rozumie. Jeżeli dokument jest tylko po niemiecku, warto poprosić o tłumacza. Szczególną ostrożność należy zachować przy protokołach przesłuchania, oświadczeniach o zrzeczeniu się jakiegoś prawa (Verzicht) i wszelkich zgodach – przed ich podpisaniem najlepiej porozmawiać z obrońcą.

Jeśli jako rodzina dostajesz niemieckie pisma, zachowaj je w całości – razem z kopertą i datą doręczenia – i przekaż obrońcy. Terminy w niemieckim postępowaniu mogą być krótkie. Co jeszcze warto zrobić na początku, znajdziesz w poradniku Co robić po zatrzymaniu.

Jeśli chcesz porozmawiać o sprawie po polsku, zadzwoń do naszego punktu kontaktowego w Gorzowie Wlkp.

Najczęstsze pytania