Zatrzymanie w Niemczech: co dzieje się w pierwszych 48 godzinach

Skąd bierze się „48 godzin”

Niemiecka ustawa nie mówi dosłownie o 48 godzinach. Konstytucja (art. 104 ust. 3 Grundgesetz) i kodeks postępowania karnego (Strafprozessordnung, StPO) stanowią, że osobę zatrzymaną trzeba doprowadzić do sędziego niezwłocznie, najpóźniej w dniu następującym po zatrzymaniu. W zależności od godziny zatrzymania oznacza to w praktyce czas od kilku godzin do niespełna dwóch dób.

Policja nie może więc przetrzymywać nikogo „na własną rękę” dłużej niż do końca dnia następującego po zatrzymaniu (art. 104 ust. 2 Grundgesetz). O dalszym pozbawieniu wolności może zdecydować wyłącznie sędzia.

Dwie drogi do zatrzymania

Dla dalszego przebiegu ważne jest, na jakiej podstawie Twoja bliska osoba została zatrzymana.

• Zatrzymanie tymczasowe (vorläufige Festnahme, § 127 StPO) – np. na gorącym uczynku albo przez policję lub prokuraturę, gdy sprawa jest pilna i istnieją przesłanki do wydania nakazu aresztowania. Zatrzymanego doprowadza się wtedy do sędziego sądu rejonowego (Amtsgericht), w którego okręgu go zatrzymano (§ 128 StPO).
• Zatrzymanie na podstawie istniejącego nakazu aresztowania (Haftbefehl) – nakaz wydał już wcześniej sędzia. Zatrzymanego doprowadza się niezwłocznie do sądu właściwego, który wydał nakaz (§ 115 StPO). Jeśli nie jest to możliwe najpóźniej następnego dnia, trafia do najbliższego sądu rejonowego (§ 115a StPO).

Pouczenie i nakaz aresztowania po polsku

Zatrzymany musi zostać niezwłocznie pouczony o swoich prawach – na piśmie i w zrozumiałym dla niego języku (§ 114b StPO, a przy zatrzymaniu tymczasowym w związku z § 127 ust. 4 StPO). Pouczenie (Belehrung) obejmuje m.in. prawo do milczenia, prawo do kontaktu z wybranym obrońcą, prawo do bezpłatnego tłumacza, prawo do zawiadomienia bliskiej osoby oraz prawo do powiadomienia polskiego konsulatu.

Jeśli istnieje nakaz aresztowania, zatrzymany otrzymuje jego odpis, a gdy nie zna wystarczająco języka niemieckiego – także tłumaczenie (§ 114a StPO). Szczegółowo prawa te opisujemy w poradniku prawa zatrzymanego.

Obrońca już przed posiedzeniem u sędziego

Doprowadzenie do sędziego w celu decyzji o areszcie to przypadek tzw. obrony obligatoryjnej (§ 140 ust. 1 pkt 4 StPO). Jeśli zatrzymany nie ma jeszcze obrońcy, sąd ustanawia mu obrońcę z urzędu (Pflichtverteidiger), gdy tylko ma on zostać doprowadzony do sędziego (§ 141 ust. 2 pkt 1 StPO).

Przed ustanowieniem obrońcy zatrzymany ma możliwość wskazania adwokata, którego sam wybrał; sąd powinien go ustanowić, chyba że stoi temu na przeszkodzie ważny powód – także wtedy, gdy adwokat nie jest dostępny na czas (§ 142 ust. 5 StPO). Dlatego szybki kontakt rodziny z adwokatem może mieć znaczenie już w pierwszych godzinach. Różnice wyjaśniamy w tekście obrońca z urzędu czy z wyboru.

Posiedzenie u sędziego: co może się stać

Sędzia (w dokumentach często: Haftrichter lub Ermittlungsrichter) przesłuchuje zatrzymanego. Musi go poinformować o obciążających go okolicznościach i o prawie do milczenia oraz dać mu możliwość odparcia zarzutów i przedstawienia faktów przemawiających na jego korzyść (§ 115 ust. 3 StPO). Na tym etapie można np. wykazać, że zatrzymany ma stałe miejsce zamieszkania, pracę i rodzinę.

Możliwe rozstrzygnięcia to w szczególności:

• Zwolnienie – gdy sędzia uzna zatrzymanie za nieuzasadnione lub jego powody za nieaktualne (§ 128 ust. 2 StPO).
• Wydanie lub utrzymanie nakazu aresztowania i jego wykonanie – zatrzymany trafia do aresztu tymczasowego (Untersuchungshaft).
• Wydanie nakazu, ale zawieszenie jego wykonania (Außervollzugsetzung, § 116 StPO) – zatrzymany wychodzi na wolność pod warunkami, np. obowiązku meldowania się albo wpłaty zabezpieczenia; zob. kaucja w Niemczech.

Kiedy rodzina się dowie

Zatrzymany powinien niezwłocznie otrzymać możliwość zawiadomienia członka rodziny lub osoby zaufanej, o ile nie zagraża to istotnie celowi śledztwa (§ 114c ust. 1 StPO). Jeśli po posiedzeniu u sędziego areszt jest wykonywany, sąd sam zarządza niezwłoczne powiadomienie osoby bliskiej (§ 114c ust. 2 StPO, art. 104 ust. 4 Grundgesetz).

W praktyce pierwsza wiadomość bywa krótka i niepełna – czasem jest to telefon od policji, obrońcy, konsulatu albo współtowarzysza podróży. Jak ustalić, gdzie przebywa zatrzymany, opisujemy w poradniku gdzie jest zatrzymany.

Co możesz zrobić w tym czasie

Pełną listę pierwszych kroków znajdziesz w poradniku co robić po zatrzymaniu.

1. 1Zanotuj wszystko, co wiesz: pełne imię i nazwisko, datę urodzenia, miejsce i godzinę zatrzymania, nazwę jednostki policji lub sądu, ewentualną sygnaturę akt (Aktenzeichen).
2. 2Skontaktuj się jak najszybciej z niemieckim adwokatem specjalizującym się w prawie karnym – obrońca może wziąć udział w posiedzeniu u sędziego.
3. 3Przygotuj dokumenty potwierdzające życie w Polsce: zaświadczenie o zameldowaniu, umowę o pracę, dokumenty dotyczące rodziny i dzieci. Mogą pomóc obrońcy w argumentacji przeciwko aresztowi.
4. 4Nie rozmawiaj o zarzutach przez telefon, w wiadomościach ani w mediach społecznościowych.
5. 5Nie przekazuj pieniędzy osobom, które obiecują „załatwienie” szybkiego zwolnienia.

Najczęstsze pytania